Көрінбейтін жүктеме: әйел неге шаршайды

Кешке әйел: «Мен қатты шаршадым» дейді. Және дереу қосады: «Дегенмен бүгін ерекше ештеңе істеген жоқпын». Шынында да, ол тек жұмыс істеді, хабарламаларға жауап берді, не пісіру керегін ойлады, баланы дәрігерге жазды, туысын туған күнімен құттықтады және басқалардың өздері есте сақтауы тиіс істерін еске салды.

Ешбір ауыр іс жоқ. Цемент қаптарын түсірмеді. Бірақ неге кешке жарықты, телефонды және мүмкіндігінше бүкіл қоршаған әлемді өшіргісі келеді?

Шаршау тек дене шаршауы емес

Дене жүктемесін көру оңай. Егер адам күні бойы ауыр зат тасыса, бақшада жұмыс істесе немесе жиырма шақырым жүрсе, шаршаудың себебі түсінікті. Ақыл-ой және эмоциялық жүктемемен қиынырақ. Ол өзінен кейін құжат бумасын немесе тап-таза жуылған еденді қалдырмайды. Бірақ ми күні бойы жоспарлауды, бақылауды, есте сақтауды және шешім қабылдауды жалғастыра береді.

Балаға қандай киім дайындау керек? Сақтандыру қашан аяқталады? Кешкі асқа не сатып алу керек? Күйеуіне жазылу туралы еске салу керек пе? Ата-анаға қашан хабарласу керек? Анықтаманы кім әкеледі? Үйде тағы неге тіс пастасы жоқ? Әр сұрақ ұсақ болып көрінеді. Бірақ бірге олар басында үнемі жұмыс істейтін ондаған жабылмаған қойындыға айналады.

Ал браузердегі қойындылардан айырмашылығы, оларды крестикпен жай ғана жауып тастауға болмайды. Дегенмен кейде өте қатты қалайсың.

Көрінбейтін жүктеме дегеніміз не

Көрінбейтін, немесе ментальды, жүктеме — тұрмыстық және отбасылық процестерді үнемі есте сақтау, жоспарлау және бақылау қажеттілігі. Ол тек істі орындаудан ғана тұрмайды.

Сонымен қатар мыналар қажет:

• оны істеу уақыты келгенін байқау
• қашан және қалай орындауды шешу
• қажетті ақпаратты табу
• тапсырмаларды бөлу
• басқаларға еске салу
• нәтижені тексеру
• жоспар бойынша болмаған нәрсені түзету

Мысалы, «баламен дәрігерге бару» — бір әрекет емес. Алдымен маманды таңдау, жазылу, ыңғайлы уақытты таңдау, жолдаманы есте сақтау, құжаттарды дайындау, мектепке хабарлау, жолды ұйымдастыру және кеңестер алу керек. Дәрігерге барудың өзі жарты сағат алуы мүмкін. Оны айналасындағы бүкіл ұйымдастыру жұмысы одан әлдеқайда көп уақыт пен назарды алады. Көбіне дәл осы бөлік байқалмай қалады.

«Сен жай ғана сұрауың керек еді» деген сөз неге әрқашан көмектеспейді

Әйел жақын адамынан азық-түлік сатып алуды сұрайды дейік. Ол үшін тізім жасайды, тоңазытқышты тексереді, маркаларды нақтылайды, дүкеннен келген қоңырауға жауап береді және қажетті ірімшік қайда жатқанын түсіндіреді. Қайтып келгеннен кейін жартысын ұмытып кеткенін, ал әдеттегі сүт орнына ваниль дәмі бар кокос сүтін алғанын байқайды.

Формальды түрде тапсырманы басқа адам орындады. Іс жүзінде басқару әйелде қалды. Нақты міндеттерді бөлу — жеке тапсырманы орындаудан ғана тұрмайды. Бұл бүкіл процеске жауапкершілік: қажеттілікті өзі байқау, жоспарлау, орындау және нәтижені бақылау.

Бір адам отбасылық диспетчер болып қалғанша, басқалары мезгіл-мезгіл «көмектессе» де, оның жүктемесі шамалы ғана азаяды.

Эмоциялық жұмыс та күш талап етеді

Көрінбейтін жүктеменің тағы бір бөлігі бар — айналадағылардың эмоциялық жағдайына қамқорлық. Әйел баланың көңілі қалғанын, күйеуінің кернеулі екенін, анасының ренжігенін, әріптесінің мазасызданғанын байқайды. Ол сөз таңдайды, қақтығыстарды жұмсартады, әңгімені қолдайды, маңызды даталарды есте сақтайды және барлығына жайлы атмосфера жасайды.

Кім кіммен ұрысты? Кімді қолпаштау керек? Кімге қазір қоңырау шалмаған дұрыс? Жағымсыз жаңалықты ешкімнің көңілін қалдырмай қалай хабарлау керек? Бұл жұмыс сирек жұмыс деп аталады. Көбіне оны табиғи әйелдік қасиет деп есептейді — бес шақырым радиустағы барлық адамның сезіміне қамқорлық жасау қабілеті туылғанда автоматты түрде орнатылатындай. Бірақ тұрақты эмоциялық қатысу да күш жұмсайды.

«Мен күні бойы үйде болдым ғой»

Үй әрқашан демалыс орны бола бермейді. Әсіресе дәл сол жерде сіздің екінші жұмыс орныңыз орналасса. Тамақ дайындау, тазалау, сатып алу, балаларға немесе туыстарға қарау — бұл ақысыз еңбек. ДДҰ деректері бойынша, дүние жүзінде ақысыз қамқорлықтың негізгі үлесі әлі де әйелдерге тиесілі.

Жекелеген істер аз уақыт алса да, олар күнді ұсақ бөліктерге бөліп тастайды. Әйел демала бастаса — біреу сұрақ қояды. Жұмысқа отырса — кір жуғышты қосу керек. Зейінін шоғырландырса — әжеге дәрі тапсырыс беру уақыты келгенін есіне түсіреді. Ми үнемі ауысып отырады да, толыққанды шоғырлануға немесе қалпына келуге үлгермейді.

Сондықтан «сен бүгін үйде болдың ғой» деген сөз әйел демалды ма, әлде тәулік бойы жұмыс істейтін кішкентай кәсіпорынды басқарды ма, ол туралы әлі ештеңе айтпайды.

Жүктеме шектен асқанын қалай түсінуге болады

Мына жағдайларға назар аударыңыз:

• шаршаған күйде оянасыз
• үнемі бірдеңе есіңізге түсіп жатқандықтан демала алмайсыз
• ұсақ-түйектен ашуланасыз
• қарапайым нәрселерді жиірек ұмытасыз
• сізсіз «бәрі құлайды» деп сезінесіз
• ешкіммен сөйлескіңіз келмейді
• демалғанда кінәлі сезінесіз
• демалыс туралы емес, ешкім ешнәрсе сұрамайтын бірнеше сағат туралы армандайсыз
• әдеттегі әрекеттерден ләззат алуды тоқтаттыңыз

Бұл белгілер сізде міндетті түрде бір нәрсе дұрыс емес дегенді білдірмейді. Мүмкін, сіз бірнеше адамға есептелген жүктемені тым ұзақ көтеріп жүрсіз.

Көрінбейтінді қалай көрінетін ету керек

Алғашқы қадам — өз жұмысыңызды «ерекше ештеңе жоқ» деп атауды тоқтату. Бірнеше күн бойы тек ірі істерді ғана емес, басыңызда ұстап жүрген бәрін жазып көріңіз: хабарламалар, сатып алулар, жоспарлау, еске салулар, кездесулерді ұйымдастыру, жақындарға қамқорлық.

Тізім таң қалдыруы мүмкін. Әдетте дәл осыдан кейін «Сен неге шаршадың?» деген сөз дерлік күлкілі естіле бастайды.

Көмек сұрамай, жауапкершілікті бөлу

Жеке тапсырмалар орнына тұтас бағыттарды бөлген пайдалырақ. Мысалы, бір адам азық-түлікке толық жауап береді: қорды тексереді, тізім жасайды, сатып алады және орналастырады. Екіншісі мектеп мәселелерімен айналысады. Үшіншісі шоттарды немесе отбасылық сапарларды бақылайды.

Бұл ретте жақындарға тапсырмаларды өз тәсілімен орындауға мүмкіндік беру маңызды. Егер міндетті бергеннен кейін де әр қадамды бақылай берсеңіз, ми бәрібір жұмыста қалады. Иә, сүлгілер түсі бойынша салынбауы мүмкін. Мүмкін, бұл — еркіндіктің бағасы.

Шешім санын азайту

Тіпті кішкентай шешімдер де оларды үнемі қабылдауға тура келсе, шаршатады. Алдын ала мыналарды белгілеуге болады:

• кешкі астың бірнеше қарапайым нұсқасы
• азық-түлік сатып алу күндері
• жұмыс хабарламаларынсыз уақыт
• отбасының әрбір мүшесінің тұрақты үй міндеттері
• тұрақты шоттарды автоматты төлеу
• бірыңғай отбасылық күнтізбе

Күнделікті қатысуды талап ететін сұрақ азайған сайын, шынымен маңызды нәрсеге назар көбірек қалады.

Демалысты кестеге қосу

Демалыс сирек өздігінен пайда болады. Босаған уақытты «баяғыда істеу керек еді» деген істер тез толтырады. Сондықтан жұмыс кездесуі немесе дүкенге бару сияқты қалпына келуді де алдын ала жоспарлаған пайдалы.

Бұл серуен, жаттығу, құрбымен кездесу, кітап оқу немесе бір сағат тыныштық болуы мүмкін. Ең бастысы, осы уақытта үйді қашықтан басқаруды жалғастырмау. Әр жеті минут сайын «Ал бізде мынау қайда жатыр?..» деген сұрақпен қоңырау шалатын демалыс сәл жетілдіруді қажет етеді.

Кез келген шаршауды жүктемемен түсіндірудің қажеті жоқ

Сіздің шаршауға құқығыңыз бар

Шаршау үшін күні бойы ауыр дене еңбегімен айналысудың қажеті жоқ. Тұрақты шешімдерден шаршауға болады. Жауапкершіліктен. Бәрін есте сақтау қажеттілігінен. Басқалардың эмоцияларынан. Рөлдер арасында үздіксіз ауысудан.

Бұл шаршауды мойындау әлсіз немесе ризашылықсыз болу дегенді білдірмейді. Бұл жүктемені адал бағалау дегенді білдіреді.

Мүмкін, сізге шынымен күнді одан да жақсы жоспарлаудың, ертерек тұрудың және істерді тезірек орындаудың қажеті жоқ шығар. Мүмкін, сізге азырақ істеу керек шығар. Әрі, бұл әсіресе әдеттен тыс болса да, басқаларға көбірек істеуге мүмкіндік беру керек шығар.