Әйелдерге арналған дәрумендер: 20, 30, 40 және 50+

Әйелдерге арналған әмбебап дәрумендер жиынтығы жоқ. Дені сау әйелдердің көбіне алуан түрлі тамақ жеткілікті, ал қоспалар нақты себептермен қажет: жүктілікті жоспарлағанда фолий қышқылы, расталған тапшылық кезінде темір, менопаузадан кейін дәрігердің шешімімен кальций мен D дәрумені. Жүрек аурулары мен обырдың алдын алуда мультидәрумендер пайда көрсетпеді.

Ештеңе мазаламаса, дәрумен ішу керек пе?

Көбіне жоқ. АҚШ-тың бейінді қызметі (USPSTF) 2022 жылы мультидәрумендер дені сау ересектерде жүрек аурулары мен обырдың алдын алатынына жеткілікті дәлел таппады. Бұл мақсатта бета-каротин мен Е дәрумені бар қоспаларды ұсынбайды. Ерекшелік — жүктілікті жоспарлайтын немесе жүкті болуы мүмкін әйелдер: оларға фолий қышқылы қажет.

Әйелдерге қандай дәрумендер мен минералдар жиі қажет?

• Фолий қышқылы. Оны жүктілікке дейін ішуді бастайды: бұл баладағы жүйке түтігі ақауларының қаупін төмендетеді. Бұл ұсынымды ДДСҰ мен кәсіби қоғамдар береді; дозаны дәрігер таңдайды.
• Темір. Етеккір салдарынан әйелдер оны ерлерге қарағанда көбірек жоғалтады, ал етеккір мол болғанда тапшылық ықтималдығы жоғары. Темірді талдаудан кейін қабылдаған жөн: артық мөлшері зиян.
• D дәрумені. Ұсынымдар әртүрлі. Кейбір сарапшылар оның деңгейін барлығына тексеруге кеңес бермейді, бірақ қауіп факторлары болса, дәрігер талдау мен қоспа тағайындауы мүмкін.
• Кальций. Ең жақсысы — тамақтан: сүт өнімдерінен, күнжіттен, көк шөптен, жұмсақ сүйекті балықтан. Тамақтан жетпесе, көбіне менопаузадан кейін қоспалар қажет.
• B12 дәрумені. Тек жануар текті өнімдерде дерлік болады, сондықтан тапшылық вегетариандар мен вегандарда, кейбір дәрілерді ұзақ қабылдағанда және асқазанға ота жасалғаннан кейін ықтималырақ.
• Йод. Қалқанша бездің жұмысына қажет. Негізгі көзі — йодталған тұз. Жүктілік пен емізу кезінде қажеттілік жоғарырақ, қоспа туралы шешімді дәрігер қабылдайды.
• Омега-3. Ең жақсы көзі — майлы балық. Ірі зерттеулерде дені сау адамдарда қоспалардың жүрекке пайдасы көрсетілмеген.

20–30 жастағы әйелдерге қандай дәрумендер қажет?

Бұл жаста ең маңыздысы — жүктілік мүмкін немесе жоспарланса, фолий қышқылы және етеккір мол болғанда темірді бақылау. Вегетариандар мен вегандарға B12 дәруменін дәрігермен талқылаған жөн. Қалғанын әдетте тамақ жабады; талдаулар «әйтеуір» емес, симптомдар болғанда тапсырылады.

40-тан кейінгі әйелдерге қандай дәрумендер қажет?

Перименопаузада кейбір әйелдерде етеккір молырақ болады, сондықтан темір тапшылығының қаупі өседі. Сүйек массасы азая бастайды, және тамақтағы кальций мен D дәрумені маңыздырақ болады. Жас ұлғайған сайын B12 дәрумені нашар сіңеді, әсіресе асқазан қышқылдығын төмендететін дәрілерді қабылдағанда. Қандай қоспалар қажет екенін дәрігер талдау мен тамақтануға қарап шешеді.

50-ден кейін және менопаузада қандай дәрумендер қажет?

Менопаузадан кейін сүйектер бірінші орынға шығады: кальций мен D дәрумені, негізінен тамақтан, ал қоспалар дәрігердің шешімімен. Етеккір тоқтағаннан кейін темірге қажеттілік азаяды, оны расталған тапшылықсыз қабылдаудың қажеті жоқ. B12 дәрумені маңызын сақтайды.

Дәрумен сатып алмас бұрын қандай талдау тапсыру керек?

Талдаулар жиынтығы шағымдарға байланысты, оны дәрігер тағайындайды. Көбіне бұлар:

• жалпы қан талдауы — шаршағанда, бозарғанда, етеккір мол болғанда;
• ферритин — темір тапшылығына күдік болса, оның қорын көрсетеді;
• B12 дәрумені — веган диетасында, кейбір дәрілерді ұзақ қабылдағанда, қол-аяқ ұйып, шаншығанда;
• D дәрумені — көрсетілім бойынша: сүйек аурулары, сіңірілу бұзылысы және басқа қауіп факторлары кезінде;
• ТТГ — қалқанша безбен байланысты болуы мүмкін симптомдар болса.

Егер сіз биотині бар қоспаларды қабылдап жүрсеңіз, талдау алдында бұл туралы ескертіңіз: жоғары дозада ол кейбір тесттердің, соның ішінде қалқанша без гормондарына тесттің нәтижесін бұрмалайды.

Дәріханадан әйелдерге арналған дәрумендерді қалай таңдауға болады?

1. 1«Не үшін» деген сұрақтан бастаңыз: қоспа қандай тапшылықты немесе міндетті шешуі керек. Жауап болмаса, ол қажет болмауы ықтимал.
2. 2Мәртебесін тексеріңіз: тіркелген дәрілік препарат па, әлде биологиялық белсенді қоспа ма. Оның артында қандай зерттеулер тұрғаны осыған байланысты.
3. 3Бір дәруменнің дозасын екі еселемеу үшін құрамын қазір қабылдап жүргеніңізбен салыстырыңыз.
4. 4Құрамында сізге қарсы көрсетілген компоненттер жоқ па, қараңыз: қалқанша без аурулары кезінде йод, жүктілік кезінде А дәрумені, дәрі қабылдағанда өсімдік сығындылары.
5. 5Таңдауды дәрігермен немесе фармацевтпен талқылаңыз, әсіресе жүктілік, емізу және созылмалы аурулар кезінде.

Дәрінің ББҚ-дан айырмашылығы және тіркеуді қалай тексеру керектігі туралы «ББҚ ма, дәрі ме: кеудеге арналған құралды таңдау» мақаласында айтамыз.

Дәрігерге қашан жүгіну керек

• Жоспарлы қабылдау: тұрақты шаршау, әдеттегі жүктемеде ентігу, шаштың түсуі, тырнақтың сынғыштығы, мол етеккір, қол-аяқтың ұюы мен шаншуы; жүктілікті жоспарлау.
• Сол күні: бас айналумен қатар жүретін айқын әлсіздік, тыныштықта жүректің жиі соғуы, өте мол қан кету.
• Шұғыл, жедел жәрдем 103 немесе 112: бала дәрумендерді немесе темірі бар таблеткаларды жұтып қойды — тіпті өзін қалыпты сезінсе де.

30-дан кейінгі әйелдерге қандай дәрумен ішкен дұрыс?

Кез келген жастағыдай қағида: қоспа нақты себепке қарай қажет. 30-дан кейін көбіне жүктілікті жоспарлағанда фолий қышқылы мен расталған тапшылықта темір. Пайдасы дәлелденген әмбебап «30-дан кейінгі кешен» жоқ.

Дәрумендерді үзіліссіз үнемі ішуге бола ма?

Затқа және қабылдау себебіне байланысты. Темірді әдетте қор толғанша қабылдайды, содан кейін талдауларды бақылайды. Майда еритін дәрумендер жиналады, сондықтан бақылаусыз ұзақ қабылдау қалаусыз. Ұзақтығын дәрігер белгілейді.

Шашқа, теріге және тырнаққа қандай дәрумендер қажет?

Егер шаш тапшылықтан, мысалы, темір тапшылығынан түсіп, тырнақ сынса, оның орнын толтыру көмектеседі. Тапшылығы жоқ әйелдерде шаш пен теріге арналған «бьюти-кешендердің» пайдасы дәлелденбеген. Шаштың түсуін дәрігермен талқылаған жөн: оның себебі көп, тек дәрумен емес.

Әйелдерге арналған дәрумендердің кеудеге арналған дәрумендерден айырмашылығы неде?

Көбіне бұл маркетингтік бөлу: сүт безіне бүкіл ағзаға қажетті заттар керек. Мастопатияны немесе масталгияны емдейтін дәлелденген «кеудеге арналған дәрумендер» жоқ. Толығырақ — «Кеуде үшін дәрумендер: зерттеулер не көрсетті» мақаласында.

Дереккөздер

• US Preventive Services Task Force. Vitamin, Mineral, and Multivitamin Supplementation to Prevent Cardiovascular Disease and Cancer, 2022
• WHO. Guideline: Intermittent iron and folic acid supplementation in menstruating women, 2011
• De-Regil L. M. et al. Effects and safety of periconceptional oral folate supplementation for preventing birth defects. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015
• Endocrine Society. Vitamin D for the Prevention of Disease: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline, 2024
• The North American Menopause Society. Management of osteoporosis in postmenopausal women: the 2021 position statement