Дәрі нақты көрсетілім бойынша клиникалық сынақтардан өтіп, дәрілік зат ретінде тіркелген. ББҚ тағамдық өнім ретінде тіркеледі: оның қауіпсіздігі мен құрамы тексеріледі, бірақ дәлелденген тиімділігі емес, және ол емдей алмайды. Кеуде ауырғанда немесе мастопатия кезінде ББҚ қосымша құрал болуы мүмкін, бірақ тексеру мен дәрігер тағайындаған емнің орнын баспайды.
ББҚ-ның дәріден айырмашылығы неде?
Басты айырмашылық — не дәлелденгенінде және өндірушінің не уәде етуге құқығы барында. Қазақстанда, ЕАЭО-ның басқа елдеріндегідей, дәрілер мен ББҚ әртүрлі ережелер бойынша тіркеледі.
- Тіркеу. Дәрі сараптамадан өтіп, ҚР Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдардың мемлекеттік тізіліміне енгізіледі. ББҚ ЕАЭО техникалық регламенті бойынша тағамдық өнім ретінде мемлекеттік тіркеу туралы куәлік алады.
- Дәлелдер. Дәрі үшін мәлімделген көрсетілімдер бойынша тиімділік пен қауіпсіздіктің клиникалық сынақтары міндетті. ББҚ үшін қауіпсіздігі мен құрамы тексеріледі; тиімділік сынақтары талап етілмейді.
- Уәделер. Дәрінің бекітілген қолдану көрсетілімдері бар. ББҚ ауруларды емдеу құралы ретінде мәлімделе алмайды, ал қаптамасында оның дәрі емес екені көрсетілуі тиіс.
- Нұсқаулық. Дәрінің қарсы көрсетілімдері, жанама әсерлері мен өзара әрекеттесулері жазылған нұсқаулығы бар. ББҚ-ның қаптамасында қолдану бойынша ұсынымдар болады, әдетте қысқарақ.
Бұл дәрі ме, әлде ББҚ ма, қалай тексеруге болады?
- 1Қаптамаға қараңыз. ББҚ-да оның тағамға биологиялық белсенді қоспа екені және дәрі емес екені, сондай-ақ мемлекеттік тіркеу туралы куәліктің нөмірі көрсетілген. Дәріде — дәрілік заттың тіркеу нөмірі мен нұсқаулық.
- 2Дәріні Ұлттық сараптама орталығының сайтындағы ҚР Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдардың мемлекеттік тізілімінен іздеңіз.
- 3ББҚ-ны Еуразиялық экономикалық одақ порталындағы мемлекеттік тіркеу туралы куәліктердің Бірыңғай тізілімінен іздеңіз.
- 4Егер құрал ешбір тізілімде табылмаса, оны сатып алмаңыз, әсіресе әлеуметтік желілер арқылы және қолдан.
Мастопатия мен кеуде ауыруын ББҚ-мен емдеуге бола ма?
Жоқ, ББҚ ауруларды емдемейді. Мастопатия мен масталгия кезінде алдымен тексеру қажет: ол басқа емді қажет ететін себептерді жоққа шығарады. Күрделі себептер табылмаса және дәрігер қарсы болмаса, ББҚ-ны негізгі шараларға — қолайлы іш киімге, қажет болса ауырсынуды басатын дәрілерге, бақылауға — қосымша ретінде қарастыруға болады. Масталгия кезінде не зерттелгені туралы толығырақ — «Кеуде ауыруы мен масталгияға қарсы дәрілер» мақаласында.
Кеудеге арналған ББҚ құрамында неге қарау керек?
- Әр компоненттің мөлшері және тәуліктік қажеттіліктен пайызы. Рұқсат етілген деңгейден аспау үшін оларды басқа дәрумендерден алатыныңызбен салыстырыңыз.
- Йод. Қалқанша без аурулары кезінде оны қабылдауды эндокринологпен келіседі.
- Өсімдік сығындылары мен фитоэстрогендер. Олар дәрілермен әрекеттесуі мүмкін; гормонға тәуелді аурулар кезінде және жүктілік кезінде оларды тек дәрігермен талқылағаннан кейін қабылдайды.
- А дәрумені. Жоғары дозада жүктілік кезінде қауіпті.
- Нақтылықтың болмауы. Заттар тізімі мен мөлшері жоқ «патенттелген кешен» сияқты тұжырымдар — сақтану керек белгі.
Құралдың көмектесіп жатқанын қалай түсінуге болады?
Қандай симптом азаюы керектігін және нәтижені қашан бағалау керектігін дәрігермен келісіңіз. Ауырсыну күнделігін жүргізіңіз: цикл күндері мен ауырсыну күшін 0-ден 10-ға дейінгі шкаламен белгілеңіз. Кеуде ауыруы циклден циклге айтарлықтай өзгереді және плацебо кезінде де азаяды, сондықтан қорытынды үшін бір «жақсы» ай аз. Жақсару болмаса, дозаны арттырмаңыз және екінші құрал қоспаңыз — дәрігерге қайта барыңыз.
Кеудеге арналған құралдардың адал емес жарнамасын қалай тануға болады?
Егер құрал тексерусіз ББҚ да, дәрі де бере алмайтын нәрсені уәде етсе, сақтанған жөн:
- «түйіндер мен кисталарды жояды», «мастопатияны бір курста емдейді»;
- «отаның орнын басады» немесе «тексерілу қажеттілігінен құтқарады»;
- «кеуде обырынан 100% қорғайды»;
- аты-жөні, жұмыс орны мен мамандығы жоқ «дәрігерлердің» пікірлері;
- мерзіммен қысым көрсету: «тек бүгін», «үш қаптама қалды».
Дәрігерге қашан жүгіну керек
- Қабылдауды бастамас бұрын: жүкті болсаңыз, емізсеңіз, үнемі дәрі қабылдасаңыз, қалқанша без, бауыр, бүйрек аурулары немесе гормонға тәуелді аурулар болса.
- Жақын күндері: кеудедегі жаңа түйін, емізіктен бөліністер, терінің немесе емізіктің ішке тартылуы, циклмен байланысы жоқ бір нүктедегі ауырсыну. Қоспаның көмектесуін күтпеңіз.
- Қабылдауды бірден тоқтатып, көмекке жүгініңіз: құралды қабылдағаннан кейін бөртпе, бет немесе ерін ісінуі, тыныс алудың қиындауы. Тыныс алу қиындаса, жедел жәрдем шақырыңыз: 103 немесе 112.
ББҚ — дәрі ме?
Жоқ. ББҚ — рационды дәрумендермен, минералдармен немесе басқа заттармен толықтыратын тағамдық өнім. Ол дәрі сияқты тиімділіктің клиникалық сынақтарынан өтпейді және емдеу құралы ретінде мәлімделе алмайды.
Табиғи болса, ББҚ қауіпсіз бе?
Міндетті емес. Өсімдік компоненттері мен жоғары дозадағы дәрумендер де жанама әсер беріп, дәрілермен әрекеттесуі мүмкін. «Табиғи» сөзі заттың қауіпсіздігін емес, шығу тегін сипаттайды.
ББҚ-ны дәрілермен бірге қабылдауға бола ма?
Жиі болады, бірақ әрдайым емес. Кейбір дәрумендер мен өсімдік сығындылары дәрілердің, мысалы, қанның ұюына әсер ететін препараттардың немесе гормондық құралдардың әсерін өзгертеді. Дәрігерге немесе фармацевтке ББҚ құрамын және қабылдайтын барлық дәрілер тізімін көрсетіңіз.
Қазақстанда ББҚ тіркеуін қайдан тексеруге болады?
Еуразиялық экономикалық одақтың мемлекеттік тіркеу туралы куәліктерінің Бірыңғай тізілімінде. Куәлік нөмірі қаптамада көрсетілген. Дәрілерді ҚР Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдардың мемлекеттік тізілімінен іздейді.
Дереккөздер
- Кеден одағының ТР ТС 021/2011 «Тағамдық өнімнің қауіпсіздігі туралы» техникалық регламенті
- Кеден одағының ТР ТС 022/2011 «Тағамдық өнімнің таңбалануы бөлігінде» техникалық регламенті
- Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі, 2020
- Srivastava A. et al. Evidence-based management of mastalgia: a meta-analysis of randomised trials. The Breast, 2007
