Ферритин, ТТГ және D дәрумені: басты талдаулар
Таныс көрініс: сіз белгіленген сегіз сағат ұйықтайсыз, бірақ түні бойы вагон түсіргендей боп оянасыз. Таңертеңгі кофе дәл бір сағатқа сергітеді, ал түске қарай басыңызды пернетақтаға қойғыңыз келеді.
Шаршауды әдетте өмір ырғағына, стреске немесе ауа райына жаба салады. Бірақ мәселе көбіне биохимияда жатады. Егер оятқышқа дейін сергек оянудың қандай екенін ұмытсаңыз, «үлкен үштіктен» бастаңыз: ферритин, ТТГ және D дәрумені.
Ферритин: оттегі қоры
Көп әйел жылдар бойы гипоксия күйінде өмір сүреді және оны білмейді де: жалпы қан талдауын тапсырып, қалыпты гемоглобинді көріп, тынышталады. Бірақ гемоглобин — әмияндағы «қолма-қол ақша», ал ферритин — «банк шоты», темірдің стратегиялық қоры. Темір оттегіні жасушаларға жеткізеді. Ол жетпегенде ағза үнемдейді: «маңызды емес» жүйелерді — шашты, теріні, тырнақты — өшіріп, қалғанын ми мен жүрекке бағыттайды. Тапшылық симптомдары:
- таңертең ояну қиын, үнемі ұйқы басады
- шаш түсу, бозғылт әрі құрғақ тері
- баспалдақтың бір маршына көтерілгенде ентігу
- «ми тұманы», зейін қою қиын
- оғаш иістерге — бояуға, түтін газына — құмарлық немесе мұз кемірудің қалауы
Зертхана бланкінде ферритин референсі жиі 10-нан 120 мкг/л-ге дейін көрсетіледі. Бірақ 15 саны көңіл-күй үшін апат. Превентивті медицина дәрігерлері бір пікірде: оңтайлы деңгей — 40–50 мкг/л-ден кем емес, ал ең жақсысы — шамамен идеал салмағыңызға тең.
ТТГ: метаболизмнің басты дирижері
Қалқанша без зат алмасу жылдамдығын басқарады, ал ТТГ гипофизде түзіліп, оның «бақылаушысы» қызметін атқарады. Кері байланыс жұмыс істейді: егер қалқанша без Т3 және Т4 гормондарын аз өндірсе, ми оны қамшылау үшін көбірек ТТГ өндіреді. Сондықтан жоғары ТТГ — қызметтің төмендеуінің, гипотиреоздың белгісі. Метаболизм баяулап, ағза қысқы ұйқыға кеткендей болады. Симптомдар:
- жазда да тоңасыз, қол-аяғыңыз үнемі суық
- қарапайым тамақтанса да салмақ тұрып қалады немесе өседі
- кешке қарай өтпейтін таңертеңгі тығыз бет ісінуі
- сирек тамыр соғысы, апатия, көңіл-күйдің түсуі
ТТГ-ның ресми референсі әдетте 0,4–4,0 мБ/л. Алайда жас белсенді әйел үшін ТТГ-ның идеал деңгейі көбіне 1,5–2,5 мБ/л аралығында болады. Егер ТТГ жоғарғы шекке сенімді жылжыса, бұл қалқанша безді қолдауды эндокринологпен талқылауға себеп.
D дәрумені: күн батареясы
D дәрумені іс жүзінде прогормон ретінде жұмыс істейді: оған рецепторлар әр жасушада дерлік бар. Ол иммунитетке, көңіл-күйге, гормондық фонға және энергияға әсер етеді. Тамақтан жеткілікті мөлшерде алу мүмкін емес дерлік, ал күн арқылы синтездеу қиын: жылдың көп бөлігін кеңседе өткіземіз, ал жазда SPF қолданамыз — және фотоқартаюдан қорғанып, дұрыс істейміз. Тапшылық симптомдары:
- жиі суық тию
- бұлшықет пен сүйектің сырқырауы
- көңіл-күйдің түсуі
- демалыстан кейін де өтпейтін шаршау
25-OH D дәруменіне талдау тапсырады. 20 нг/мл-ден аз — тапшылық, 20–30 нг/мл — жетіспеушілік. Жақсы көңіл-күй үшін оңтайлы деңгей — 50–80 нг/мл. D дәрумені майда ериді, сондықтан оны күннің бірінші жартысында майлы тағаммен бірге қабылдайды, әйтпесе ол сіңбейді.
