Мастопатияны «жоятын» дәлелденген таблеткалар жоқ. Әдетте мастопатия деп сүт безінің қатерсіз фиброздық-кисталық өзгерістерін атайды, және олардың көбіне емдеу емес, бақылау қажет. Дәріні дәрігер нақты шағымға қарай таңдайды: ауырсыну, ірі киста, қатар жүретін гормондық бұзылыстар. Алдымен тексеру мен өзгерістердің нақты түрі, содан кейін ғана емдеу туралы шешім.
Мастопатия деп нені атайды және оны әрдайым емдеу керек пе?
Әрдайым емес. «Мастопатия» — ТМД елдерінде қолданылатын жинақтаушы атау. Халықаралық тәжірибеде сүт безінің қатерсіз аурулары туралы айтады. Оларға әртүрлі жағдайлар жатады: диффузды фиброздық-кисталық өзгерістер, кисталар, фиброаденомалар, өзекішілік папиллома, гиперплазия.
Фиброздық-кисталық өзгерістер бала көтеру жасындағы әйелдерде соншалықты жиі кездеседі, көптеген мамандар оларды қалыптың бір нұсқасы деп санайды. Егер өзгерістер мазаламаса және дәрігер оларда күдікті ештеңе таппаса, емдеудің қажеті жоқ: ұсынылған мерзімде тексеріліп тұру жеткілікті.
Неге «мастопатия» сөзі емес, өзгерістердің түрі маңызды?
Сүт безі обырының қаупі жоғарылаған-жоғарыламағаны және жиірек бақылану керектігі өзгерістердің түріне байланысты. Мамандар қатерсіз өзгерістерді үш топқа бөледі:
- Пролиферативті емес: қарапайым кисталар, фиброз, фиброздық-кисталық өзгерістердің көбі. Обыр қаупін іс жүзінде арттырмайды.
- Атипиясыз пролиферативті: мысалы, өзектердің кәдімгі гиперплазиясы, склероздаушы аденоз, кейбір папиллома. Қауіп сәл ғана жоғары.
- Атипиялық гиперплазия. Қауіп айқынырақ жоғары, сондықтан дәрігер жиірек тексерілуді және алдын алу шараларын талқылауды ұсынуы мүмкін.
Өзгерістердің түрін УДЗ мен маммография, ал қажет болса биопсия арқылы анықтайды. Сондықтан дәріханадан бастау дұрыс емес: дәрі симптомды басуы мүмкін, бірақ ұлпада не болып жатқанын көрсетпейді.
Мастопатия кезінде қандай дәрілер тағайындалады?
Дәріні диагноздың өзіне емес, симптомға, көбіне ауырсынуға қарай таңдайды. Төменде мастопатия кезінде қолданылатын құралдар топтары және олар туралы белгілі мәліметтер берілген. Қабылдау схемасы мен ұзақтығын тек дәрігер белгілейді.
- Қабынуға қарсы стероидты емес дәрілері (ҚҚСД) бар ауырсынуды басатын гельдер. Кеуде терісіне жағылады және масталгия кезінде рандомизацияланған зерттеулерде зерттелген. Британ ұсынымдары оларды алғашқылардың бірі ретінде ұсынады.
- Таблетка түріндегі ауырсынуды басатын дәрілер. Айқын ауырсыну кезінде қысқа курспен қолданылады. ҚҚСД-ның қарсы көрсетілімдері бар: асқазан мен бүйрек аурулары, демікпенің кейбір түрлері.
- Витекс (прутняк) сығындысы бар өсімдік текті құралдар. ТМД елдерінде оларды циклдік ауырсыну мен етеккір алды синдромы кезінде жиі тағайындайды. Кейбір зерттеулер ауырсынудың азайғанын көрсетеді, бірақ зерттеулер шағын, деректер сапасы шектеулі.
- Прогестероны бар гельдер. Кейбір елдерде қолданылады, бірақ олардың пайдасы туралы сапалы дәлелдер жеткіліксіз, халықаралық ұсынымдарда жоқ.
- Жүйелі әсер ететін гормондық дәрілер. Оларды тек маман, басқа шаралардан кейін басылмайтын қатты ауырсыну кезінде және шектеулі мерзімге тағайындайды: бұл дәрілердің жанама әсерлері айқын.
- Дәрумендер, антиоксиданттар, йод, омега-3, кешкі примула майы. Танымал, бірақ мастопатия кезіндегі пайдасының дәлелі шектеулі немесе мүлде жоқ. Кешкі примула майы метаталдауда плацебодан айырмашылық көрсетпеді.
Кисталар мен фиброаденомалармен не істейді?
Мазаламайтын қарапайым кисталарды әдетте тек бақылайды. Ірі әрі ауыратын кистаны дәрігер пункциялауы мүмкін, яғни жіңішке инемен сұйықтықты алып тастайды: бұл әрі диагностика, әрі жеңілдік. Таблеткалар кистаны кетірмейді.
Фиброаденома — жас әйелдерде жиірек кездесетін қатерсіз ісік. Оны бақылау не алып тастау туралы маммолог өлшеміне, өсуіне және тексеру нәтижелеріне қарап шешеді. Фиброаденоманы жоятын дәрі жоқ.
Мастопатия кезінде таблеткадан басқа не көмектеседі?
- Өлшеміне сай әрі жақсы ұстайтын бюстгальтер, жаттығу кезінде — спорттық. Бұл кеуде ауырған кездегі ұсынымдардағы алғашқы шаралардың бірі.
- Бірнеше цикл бойы ауырсыну күнделігі. Ол циклдік ауырсынуды циклдік емес ауырсынудан ажыратуға және емнің әсер етіп жатқанын түсінуге көмектеседі.
- Кофеинді азайту. Пайдасының сенімді дәлелі жоқ, бірақ кейбір әйелдерге көмектеседі, ал зияны жоқ.
- Қалыпты салмақ, тұрақты дене белсенділігі және алкогольді шектеу. Бұл факторлар сүт безі обырының төменірек қаупімен байланысты.
- Дәрігер белгілеген мерзімде тексерілу және жаңа өзгерістерді уақытында байқау үшін өзін-өзі тексеру.
Мастопатияны қай дәрігер емдейді?
Мастопатиямен маммолог айналысады. Гинекологтан да бастауға болады: ол кеудені тексеріп, УДЗ-ға немесе маммографияға, қажет болса маммологқа жолдайды. Цикл бұзылса немесе қалқанша без тарапынан симптомдар болса, тексеруге эндокринолог қосылады.
Дәрігерге қашан жүгіну керек
- Жоспарлы қабылдау: ауырсыну немесе түйіндер әр циклде қайталанып, өмірге кедергі келтіреді; УДЗ-да өзгерістер табылды, және олармен не істеу керектігін білмейсіз; жасыңызға сай кеуде тексеруінен көптен бері өтпедіңіз.
- Жақын күндері, кейінге қалдырмай: етеккірден кейін жоғалмаған жаңа түйін; терінің немесе емізіктің ішке тартылуы; «лимон қабығы» тәрізді тері; бір емізіктен қан аралас немесе өздігінен бөліністер; қолтықтағы ұлғайған лимфа түйіні; циклмен байланысы жоқ бір нүктедегі ауырсыну.
- Сол күні: кеуде қызарып, ұстағанда ыстық, дене қызуы көтерілді. Мастит немесе абсцесс осылай білінуі мүмкін.
Мастопатияны таблеткамен емдеуге бола ма?
Қандай да бір дәрінің фиброздық-кисталық өзгерістерді жоятынына сенімді дерек жоқ. Дәрілер симптомдарды, ең алдымен ауырсынуды азайтады. Өзгерістердің өзі көп әйелде гормондық фонмен бірге өзгереді және менопаузадан кейін жиі білінбейтін болады.
Мастопатия обырға айнала ма?
Фиброздық-кисталық өзгерістердің көбі обыр қаупін іс жүзінде арттырмайды және обырға айналмайды. Биопсия арқылы анықталатын пролиферативті, әсіресе атипиясы бар өзгерістер кезінде қауіп жоғарырақ. Сондықтан «мастопатия» сөзінің өзі емес, өзгерістердің нақты түрі маңызды.
Ештеңе ауырмаса, мастопатияны емдеу керек пе?
Әдетте жоқ. Егер өзгерістер мазаламаса, ал дәрігер нақтылауды қажет ететін белгілерді таппаса, бақылау мен ұсынылған мерзімдегі тексерулер жеткілікті. «Алдын алу үшін» дәрі ішудің негізі жоқ.
Диффузды мастопатияның түйінді мастопатиядан айырмашылығы неде?
Диффузды мастопатияда өзгерістер бүкіл безге таралған. Түйіндіде нақтылауды қажет ететін жеке аймақ немесе түйін болады: дәрігер УДЗ, маммография, кейде биопсия тағайындайды. Түйіннің не екені анықталмайынша, оны «таблеткамен емдеуге» болмайды.
Дереккөздер
- ACOG Practice Bulletin No. 164: Diagnosis and Management of Benign Breast Disorders, 2016
- Hartmann L. C. et al. Benign breast disease and the risk of breast cancer. N Engl J Med, 2005
- NICE Clinical Knowledge Summaries: Breast pain — cyclical
- Srivastava A. et al. Evidence-based management of mastalgia: a meta-analysis of randomised trials. The Breast, 2007
